قهرمان ميرزا عين السلطنه

788

روزنامه خاطرات عين السلطنه ( فارسى )

اين شخص درست كرده و در اول آن درى است كه از پشت شبستان بزرگ رو به جنوب واقع است ، آن در هم به همين شكل و به همين خوبى است . آيات آن خوب باقى مانده . اشعار آن ضايع شده و خوانده نشد . فقط اسم نجار استاد سلطان خوب باقى بود . هردو در به يك شكل [ است ] و به يك جاى آيات و اشعار نوشته بودند . حياط مسجد بزرگ نيست . اطراف شبستان دارد . ليكن خراب و منهدم [ است ] فقط شبستان خوب و آبادان رو به شمال و پشت به جنوب واقع شده است . طاق آن از زلزله خراب شده [ است ] و بعد با تيرونى پوشانيده‌اند . عرض مسجد بيست و دو قدم طول آن سى و پنج [ قدم است ] . دوازده ستون مىخورد . ستونهاى مدور آن چهار ذرع و نيم قطر دارد و ستونهاى مربع آن پنج ذرع ، فاصلهء هر ستون به همديگر پنج قدم است . دورهء ستون مقابل محراب اين عبارت به چوب به خط نسخ نوشته شده : « السلطان السلاطين اسمعيل الصفوى خلد الله ملكه فى تاريخ سبع و عشرين و تسعمائة . به سه سمت ديگر عبارات ديگر نوشته شده بود ، نه اسبابى براى خواندن و نه وقتى باقى بود . لهذا به همين قناعت كرده شد . معلوم شد مسجد را شاه اسمعيل بنا كرده . دست چپ محراب به ارتفاع دو ذرع اين عبارت به اين شكل به خط نستعليق نوشته شده . « وقع تعمير فى الايام السلطان المظفر شاه سليمان الحسينى الموسوى الصفوى خلد الله ملكه و دولته » . زير آن به خط نسخ خيلى درهم سطرى نوشته شده بود . بانى و مجتهد و بنا را اسم برده بود . تاريخش خوانده نشد . دست راست محراب در گچ چيزى نوشته شده بود به خط كوفى . بعضى جاهاى ديگر را هم به خط كوفى آية الكرسى و آيات ديگر نوشته بودند . خيلى خوب آجركارى كرده بودند . بين هر آجرى به اين شكل با گچ گچ‌برى شده بود . منارهء مسجد و نماى شهر رفتيم بالاى مناره . در گوشهء مسجد مقابل در ورود واقع شده . چهار ذرع از زمين مرتفع است . بعد پله پيچى خورده بالا مىرود . هشتاد و سه پله داشت . ارتفاع هر پله يك چارك بود . بالاى آن خراب و معلوم نيست چقدر از حالا بلندتر بوده . شهر خوب پيدا بود . اين مسجد جامع الان در خارج شهر واقع است و گمان مىرود آن وقت در وسط شهر بوده و خيلى بيشتر از اين آباد بوده كه همچو مسجد خوبى شاه اسمعيل در آن بنا كرده است . برج ديگرى سمت مشرق شهر نزديك جادهء فيروزكوه بود . به تماشاى آن رفتيم . برج هشت تركى است . خوب آجركارى كرده‌اند . شبيه است به بنائى مسجد . بالاى آن مخروطى شكل است . مىگويند جهت قراول بوده كه شهر و اطراف آن را محافظت كنند . زمين آن دو پوشش است و دو ذرع گود است . زمين و اطراف برج را خيلى كنده‌اند . خطوط و سنگ منقورى نداشت .